امام جعفر صادق عليه السّلام شش پسر به نام‌هاى محمد ، اسماعيل ، عبد اللّه ، موسى ، اسحاق و على داشت . « 1 » آن حضرت وعده مىداد كه امامت پس از او با اسماعيل است ، اما رويدادهاى بسيارى روى داد كه ما اين حوادث و رويدادها را در منابع تاريخى و كتاب‌هاى فرقه‌ها و مذاهب ، نابسامان و مختلف مىبينيم . منابع سنّى مىنويسند كه اسماعيل شراب نوشيد يا به شيعيان غالى ، بخصوص فرقه خطابيه ( پيروان ابى خطاب اسدى ) « 2 » پيوست و اين باعث شد امام صادق عليه السّلام از گفته خود مبنى بر جانشينى اسماعيل عدول كند . « 3 » اين مسئله ، دو نتيجه مهم در برداشت : نتيجه اول ، پيدايش قول به بداء « 4 » بود و اين به امام صادق عليه السّلام منسوب است كه فرمود : براى خدا در مورد فرزندم اسماعيل بداء حاصل شد ؛ چون من او را قبلا انتخاب كرده بودم ، ولى اكنون بدانيد كه او بعد از من ديگر امام نيست . اما نتيجه دوم ، انشقاق بزرگ در صفوف اماميه به دو گروه اثنى عشريه و اسماعيليه بود . اثنى عشريه معتقد به امامت موسى كاظم عليه السّلام و بعد از وى ، ذريه او بودند و اسماعيليه مىگفتند : امامت فقط در فرزندان است و به استثناى مسئله امام حسن و امام حسين عليهما السّلام ، از برادر به برادر ديگر منتقل نمىشود . « 5 »

--> ( 1 ) . ديار بكرى ، تاريخ الخميس ، ج 2 ، ص 287 . امام جعفر صادق عليه السّلام تنها يك دختر به نام امّ مزوق داشت . ( ابن صباغ ، الفصول المهمة ، ص 212 ) ( 2 ) . شهرستانى درباره اين فرقه مىآورد : « اينها ياران ابو الخطاب ، محمد بن ابى زينب اسدى اجدع ، مولاى بنى اسد مىباشند . او كسى است كه خود را در غم ابى عبد الله ، جعفر بن محمد صادق - رضى الله عنه - تعزيب داد و چون امام صادق عليه السّلام به غلو باطل او در حق خود پى برد ، از او بيزارى جست و او را نفرين كرد و به يارانش نيز دستور داد تا از او بيزارى جويند و در اين باره ، شدت عمل به خرج داد . ابو الخطاب چون از امام كناره جست ، به امامت خود دعوت كرد . او بر اين گمان بود كه ائمه جزء انبيا و پس از آن از خدايان هستند ، ازاين‌رو ، به الوهيت جعفر بن محمد و پدرانش - رضى اللّه عنهم - معتقد شد و گفت كه ايشان فرزندان خدا و دوستان اويند و الوهيت ، نورى در نبوت ، و نبوت نورى در امامت است . . . و چون عيسى بن موسى ، وليعهد و مصاحب منصور بر پليدى دعوتش واقف شد ، وى را در شوره‌زارهاى كوفه كشت ، و خطابيه پس از او چندين فرقه شدند . » ( الملل و النحل ، ج 1 ، ص 179 ) ، اين فرقه‌ها عبارتند از : معمريه ، بزيفيه ، عجليه و مفضليه . ( اشعرى ، مقالات الاسلاميين ، ج 1 ، ص 11 - 12 ) ( 3 ) . ابن خلكان ، وفيات الأعيان ، ج 5 ، ص 90 . ( 4 ) . اولين كسى كه به باور بداء دعوت كرد ، مختار ثقفى بود . ( ابن نشوان ، الحور العين ، ص 183 ) اين مطلب ثابت نيست ر . ك : معجم رجال الحديث از مرحوم آية الله خوئى . ( مترجم ) ( 5 ) . احمد صبحى ، نظرية الامامة ، ص 378 .